Vài mẩu chuyện quanh phim ‘Moskva không tin vào những giọt nước mắt’

( TGĐA ) – Ngày 11 tháng 2 năm 1980 bộ phim 3 tập Moskva không tin vào những giọt nước mắt ra đời người xem. Phim không ngờ được sự đảm nhiệm nồng nhiệt của công chúng. Và năm sau ( 1981 ) được Viện Hàn Lâm Khoa học và Nghệ Thuật Điện ảnh Mỹ trao giải Oscar với ghi nhận là Bộ phim nói tiếng quốc tế hay nhất

Moskva không tin vào những giọt nước mắt không hề có những tìm tòi, khai phá gì về nghệ thuật. Phim được dàn dựng bởi Vladimir Mensov – một đạo diễn “thường thường bậc trung” của Điện ảnh Xô Viết vào những năm tháng ấy. Phim cũng không le lói những vấn đề bức xúc, đang trở nên gay gắt trong xã hội Xô Viết ở những năm cuối 1970 đầu 1980 mà phương Tây thích săn tìm…

Vì vậy, ẩn sau Giải Oscar dành cho bộ phim này cho đến tận ngày hôm nay vẫn phát sinh nhiều dấu hỏi.

Thật là thú vị nếu chúng ta được biết thêm một số mẩu chuyện quanh bộ phim này…

vai mau chuyen quanh phim moskva khong tin vao nhung giot nuoc mat

1. Không ai chờ đợi một ấn tượng gì đặc biệt từ Moskva không tin vào những giọt nước mắt – Đạo diễn Vladimir Mensov nhớ lại trong cuốn Tự thú trong thế kỷ của mình – Đó chỉ là một melodrama thường tình của đời sống. Nhưng rồi xảy ra những điều như trên trời rơi xuống: Tiền bán vé “khủng”, được chọn lựa vào danh sách ứng cử viên Giải Oscar; những buổi chiếu hái ra tiền ở hàng chục nước khác nhau. Phim được 120 nước mua. Những buổi ra mắt chật ních người. Và tiếp đó, những dòng người xếp hàng rồng rắn trước mỗi buổi chiếu ở các nước cộng hòa thuộc Liên bang Xô Viết.

Ấy thế mà trong phim vắng bóng những ngôi sao 5 cánh, ngoại trừ Aleksei Batalov. Hầu như giới phê bình cũng không đả động gì tới bộ phim. Hoặc có người cho rằng tôi đã “ đánh bóng xã hội ” trong bộ phim này. Trong thực tiễn điều này khá dễ hiểu : Vào những năm tháng ấy tại nước Nga niềm sáng sủa đã bị coi như những giọng điệu lạ lẫm. Nhiều bộ phim đã Open những cảnh tựa như người Nga đang sống rất chật vật, khó khăn vất vả tại xứ sở của mình. Thế mà tự nhiên tôi … Nhưng vẫn phải thú thực đấy là bộ phim tôi rất muốn làm … Có cảm tưởng tôi hiểu thấu, hiểu tới chân tơ kẽ tóc hiện thực chúng tôi đang trải qua. Tôi đã đặt vào phim này hàng loạt cuộc sống của mình. Cho dù nhân vật chính trên màn ảnh là một phụ nữ, nhưng đó chính là tôi.

Bạn hãy ngẫm nghĩ về cái tên phim Moskva không tin vào những giọt nước mắt – và bạn sẽ hiểu điều tôi vừa nói. Vâng, cuộc sống của tôi đây: khu ký túc xá công nhân mà tôi đã trải qua; những ông chú, bà cô xuất thân từ những con người bình thường. Có cả ông bố của tôi, bạn hữu của tôi nữa. Có cả cách nhìn nhận, đánh giá của tôi với cuộc đời. Nhưng may sao, tất cả đều… vui vẻ, lạc quan!

vai mau chuyen quanh phim moskva khong tin vao nhung giot nuoc mat
Nữ diễn viên Vera Alentova trong vai Katerina

2. Trong tài liệu tàng trữ của Hãng Mosphim còn ghi rõ, người ta dự tính mời nữ diễn viên Tamara Semina vào vai Katerina – nhà văn Phedor Razzakov kể lại – Với vai Liudmila ( sau này do nữ diễn viên Irina Muraviova thủ vai ) người ta định dành cho những nữ diễn viên Valentina Titova, Gianna Bolotova hay Liudmila Savelieva. Với vai Antonhina ( sau này do Raisa Riazanova thủ vai ) dự trù dành cho Liudmila Zaiseva hay Galina Polkik. Vai nữnhân viên thường trực ký túc xá cho Doia Phedorova. Tất cả những vai được tiến cử đều bị đạo diễn Mensov gạt bỏ trong những cuộc tuyển lựa. Vị đạo diễn này chỉ “ duyệt ” mỗi nữ diễn viên Doia Phedorova cho vai bà thường trực ký túc xá. Cuộc tuyển chọn diễn viên diễn ra trong 3 tháng. Bản thân ông đạo diễn lựa nữ diễn viên Irina Krupchenko cho vai Katerina, nhưng nữ diễn viên này không nhận lời vì cho rằng vai đó không có gì lý thú cả. Quá tuyệt vọng, sau cuối Vladimira Mensov dành vai đó cho bà vợ mình là nữ diễn viên Vera Alentova.

Phim kể về ba người bạn gái, từ tỉnh lẻ lên Moskva lập nghiệp vào cuối thập niên 1950. Mỗi người một số phận, tuỳ theo cá tính của mình. Antonina bằng lòng với nghề thợ sơn của mình, yêu và kết hôn với anh công nhân người Moskva làm cùng công trường, sống cuộc đời bình dị. Ludmila, ngược lại, coi cuộc sống ở Moskva là một trò chơi xổ số lớn, nơi có thể gặp may mắn lấy được người giàu có, nổi danh, và cô sẵn sàng làm mọi thứ để đạt được điều đó. Người chồng của cô là một cầu thủ khúc côn cầu nổi tiếng, vốn hiền lành, nhưng sau đổ đốn vì rượu chè. Nhân vật trung tâm Katerina, một cô gái đầy chí tiến thủ, vừa làm thợ máy vừa học để thi vào đại học. Trong một lần cùng Ludmila giả vờ làm hai con gái một giáo sư đại học (theo ý tưởng của Ludmila khi Katerina được ông cậu giáo sư nhờ đến trông giúp căn hộ sang trọng ở trung tâm thủ đô), Katerina gặp và yêu một chàng trai tên Rudolph (Rodia) làm nghề quay phim ở đài truyền hình. Khi biết cô không phải là con giáo sư, Rodia đã rũ bỏ, dù biết cô đã có thai với mình. Katerina một mình nuôi con, vừa làm vừa học. Hai mươi năm sau, anh người yêu cũ vẫn làm nghề quay phim truyền hình và thất bại trong cuộc sống gia đình, một lần đi làm phóng sự tình cờ gặp lại Katerina, lúc này đã là một phụ nữ thành đạt, giám đốc một xí nghiệp liên hiệp lớn, uỷ viên hội đồng thành phố, sống với cô con gái Alexandra đã là thiếu nữ trưởng thành. Đến lượt Katerina từ chối lời cầu xin của Rodia, bởi cô đã tìm được nửa đích thực của mình…

3. Đọc xong ngữ cảnh, Vera Alentova nói : “ Một thùng rác không hơn ” – Đạo diễn Vladimir Mensov kể lại – Nhưng dẫu sao, bà vợ tôi vẫn đến thử vai và vào vai không tồi. Ra trước ống kính máy quay, khi ấy Vera Alentova đã 36 tuổi, nhưng nữ diễn viên đã vào vai nhân vật thời còn son trẻ, rồi bước qua tuổi trưởng thành của 20 năm sau.

4. Một thời gian khá lâu, công việc không tiến triển vì liên quan tới việc lựa lọc diễn viên cho vai chính Gosa. Các nam diễn viên tên tuổi sau đây đã lọt vào danh sách nhân sự: Vitali Salomin, Oleg Ephremov, Leonid Diatskov. Nhưng đạo diễn không duyệt người nào cả. Vladimir Mensov đã dự định bản thân sẽ sắm vai Gosa. Nhưng bỗng nhiên… Vào tối ngày 10 tháng 8, trên truyền hình có chiếu bộ phim Người thân mến của tôi của đạo diễn Ioxip Khâyphít, trong phim có vai của Aleksei Batalov – Đạo diễn Vladimir Mensov kể – Trong đầu tôi thoáng qua ý nghĩ điên khùng: Mà sao không dành vai Gosa cho Aleksei Batalov nhỉ? Theo như kịch bản thì nam diễn viên này không hợp vai. Tôi đang cần tìm một diễn viên ngang với tuổi của Vera Alentova, tức khoảng 35 tuổi, còn Aleksei Batalov lúc đó cũng đã bước vào tuổi 50. Dẫu vậy tôi vẫn gửi kịch bản tới ông. Batalov khước từ rất lịch sự. Phim được bấm máy không có vai dành cho ông…

Đạo diễn Mensov nhớ lại, sau đó ông định mời Viacheslav Tikhonov vào vai này. Nhưng đùng một cái một tối đã khuya khoắt chuông điện thoại thông minh đổ hồi. Và đạo diễn nhận ngay ra giọng của Aleksei Batalov : “ Tôi đã đọc ngữ cảnh anh trao một lần nữa. Tôi nhận lời đấy ! “.

5. Viacheslav Tikhonov đọc kịch bản và rất thích cốt kịch phim. Diễn viên muốn sắm vai Gosa, nhưng Vladimir Mensov lại muốn ông sắm vai người tình đã có vợ của Katerina (trong phim Oleg Tabakov thủ vai này). “cho đến tận bây giờ người xem vẫn không tha thứ cho tôi vì cái tội đã bỏ rơi Natasa Rostova. Tôi không muốn làm một người tình ra đi như thế nữa.. (trong phim Chiến tranh và Hòa bình) – Tikhonov nói vui khi vẫn chờ đợi được giao vai Gosa. Tuy vậy mong đợi của ông không xảy ra.

vai mau chuyen quanh phim moskva khong tin vao nhung giot nuoc mat
Nữ diễn viên trẻ Natasa Vavilova trong vai con gái của Katerina

6. Chuyện đặc biệt quan trọng đã diễn ra khi mời cô sinh viên trẻ Natasa Vavilova vào vai con gái của Katerina. Natasa khi đó đang là sinh viên khóa học tốc ký của Trường Đại học Quan hệ quốc tế. Đạo diễn Vladimir Mensov nhớ lại – Cha mẹ cô gái cho rằng việc học tập quan trọng hơn tham gia đóng phim và dứt khoát chối từ lời mời của chúng tôi. Tôi thật choáng váng vì thất bại. Tìm tới Batalov, tôi nói : “ Giúp đỡ tôi một tay nào ! ”. Tôi không ngờ ông sẵn sàng chuẩn bị. Chúng tôi lên xe phóng thẳng tới nhà của Natasa và bấm chuông cửa. Ông bố bà mẹ của cô gái có vẻ như xỉu ngất khi nhìn thấy Aleksei Batalov đứng ngay trước ngưỡng cửa căn hộ chung cư cao cấp của họ. Vì lòng yêu quý, cảm phục một ngôi sao 5 cánh của tất cả chúng ta, không cần nói thêm gì nhiều, họ vui tươi chấp thuận đồng ý cho cô gái đến trường quay.

7. Tôi rất tiếc vì cảnh sex khá ấn tượng trong Moskva không tin vào những giọt nước mắt bị Hội đồng nghệ thuật quốc gia yêu cầu cắt khỏi bộ phim. Đạo diễn Mensov thừa nhận – Tôi muốn cảnh chia tay giữa Katerina với người yêu sao cho thực như trong cuộc đời hơn khi Katerina còn trẻ, chưa biết mùi vị tình dục là gì. Chúng tôi đã ghi hình khi Vera đứng trước Tabakov như chết trân, rồi cả hai vội vã tụt bỏ áo quần và lao vào nhau. Người đàn bà chỉ mặc đồ lót còn người yêu của bà ta chỉ còn vận chiếc sịp. Không có gì là tục tĩu trong cảnh này. Hai người chỉ hôn nhau thắm thiết và vội vã trút bỏ áo quần.Tôi nghĩ rằng đàn ông và đàn bà khi đã ở độ chín họ hành động tự nhiên hơn. Nhưng không ngờ cảnh này đã gây nên nỗi tức giận ở các thành viên Hội đồng nghệ thuật…

8. Những cảnh sản xuất trong nhà máy được quay tại Liên Hiệp dệt ở thành phố Klin. Vera Alentova vào vai Giám đốc một nhà máy mà sản phẩm từ nơi này có ảnh hưởng tới cuộc sống của người phụ nữ hiện đại. Trong quá trình bấm máy, các phân xưởng vẫn làm việc bình thường và nhóm ghi hình tựa như quay phim tài liệu. Sau này Moskva không tin vào những giọt nước mắt đã được chiếu tại một Câu lạc bộ của Liên hợp xí nghiệp dệt ấy, có sự hiện diện của đạo diễn Vladimir Mensov và vợ ông – nữ diễn viên Vera Alentova.

vai mau chuyen quanh phim moskva khong tin vao nhung giot nuoc mat
Nam diễn viên Aleksei Batalov (phải) trong vai Grosa

9. Năm 1981, Moskva không tin vào những giọt nước mắt lọt vào danh sách đề cử giải Oscar cho Phim nói tiếng nước ngoài hay nhất. Đạo diễn Mensov không được sang Mỹ nhận giải vì hình như “bị chấm sổ đen” của cơ quan mật vụ Nga. Nhưng bên ngoài thì giới lãnh đạo điện ảnh nói rằng, cơn cớ gì chi tiền để đi nhận tiền của một giải thưởng khác. Bức tượng Oscar sau đó được chuyển giao cho ban lãnh đạo Hãng Mosfilm. Mãi mười năm sau, Vladimir Mensov mới được trao bức tượng này.

10. Năm 1985, Tổng thống Mỹ Ronald Reagan đã xem Moskva không tin vào những giọt nước mắt tới 8 lần. Ở thời điểm đó, ông đang chuẩn bị cho cuộc gặp gỡ lần đầu tiên với Mikhail Gorbachov. Ông muốn tìm hiểu cái gọi là “bí ẩn của tinh thần Nga”. Để ông Tổng thống bình thản hơn mà hiểu nước Nga là như thế nào. Thì cũng là một việc tốt, phải không? – Đạo diễn Vladimir Mensov nói.

Phương Nam

Bài viết liên quan
0328593268
icons8-exercise-96 chat-active-icon