Những áng thơ đậm tình yêu đất nước


TS. Đỗ Anh Vũ   –  
Thứ tư, 02/09/2020 18 : 21 ( GMT + 7 )

Những áng thơ đậm tình yêu đất nước
Chinh phục đỉnh cao. Ảnh: Phạm Vũ Dũng

1.

Áng thơ ” Nam quốc sơn hà ” bên bờ sông Như Nguyệt của Lý Thường Kiệt vẫn còn vang vọng qua nghìn năm đến với tất cả chúng ta ngày thời điểm ngày hôm nay. Đó là bản tuyên ngôn đanh thép tiên phong khẳng định chắc chắn chủ quyền lãnh thổ độc lập tự do của dân tộc bản địa .Gần 4 thế kỷ sau, bản hùng văn ” Bình Ngô đại cáo ” của Nguyễn Trãi Open như bản tuyên ngôn độc lập thứ hai, vừa biểu lộ niềm tự hào thâm thúy về truyền thống cuội nguồn hào hùng, vẻ vang, vừa tin yêu sáng sủa vào tương lai tươi tắn vĩnh cửu của dân tộc bản địa .Cho đến thế kỷ 20, đơn cử là từ sau năm 1945, cảm hứng quốc gia trong thơ Nước Ta văn minh trở lại dồi dào, phong phú và đa dạng .Đất nước của Nguyễn Đình Thi hoàn toàn có thể xem là thi phẩm đại diện thay mặt rực rỡ nhất của thơ ca kháng chiến thời chống Pháp, dựng lên một tượng đài Tổ quốc anh hùng quật cường, đứng lên trong đau thương để rồi bùng cháy rực rỡ chói ngời : Nước tất cả chúng ta / Nước những người chưa khi nào khuất / Đêm đêm rì rầm trong tiếng đất / Những buổi ngày xưa vọng nói về ( … ) Súng nổ rung trời tức giận / Người lên như nước vỡ bờ / Nước Nước Ta từ máu lửa / Rũ bùn đứng dậy sáng lòa .Cũng vẫn là Nguyễn Đình Thi, sau đó 3 năm, liên tục mang đến cho người đọc một tác phẩm nổi tiếng khác mang tên ” Bài thơ Hắc Hải “. Hình tượng Tổ quốc lắng sâu hơn được diễn đạt qua thể thơ lục bát mềm mịn và mượt mà như lời ru của mẹ bên nôi : Nước Ta quốc gia ta ơi / Mênh mông biển lúa đâu trời đẹp hơn / Cánh cò bay lả rập rờn / Mây mờ che đỉnh Trường Sơn sớm chiều … Đất nghèo nuôi những anh hùng / Chìm trong máu lửa lại vùng đứng lên / Đạp quân địch xuống đất đen / Súng gươm vứt bỏ lại hiền như xưa .Vẫn liên tục khơi gợi cảm hứng anh hùng quật cường, đứng lên từ đau thương, nhưng lần này Nguyễn Đình Thi đã bổ trợ thêm một nội dung quan trọng nữa, đó là sự bình dị, đời thường của những người anh hùng. Chúng ta bất đắc dĩ phải cầm súng cầm gươm khi quân địch kéo đến, chứ thực ra con người Nước Ta vốn hiền lành, yêu thích độc lập, yêu thơ yêu nhạc, hầu hết trong người Việt nào cũng tiềm tàng những năng lực nghệ sĩ …

2.

Nếu như cảm hứng Tổ quốc trong thơ thời chống Pháp được nhấn mạnh ở nét kiên cường bất khuất vượt lên đau thương thì cảm hứng Tổ quốc trong thơ thời kỳ chống Mỹ được tô đậm nét lãng mạn bay bổng hào hùng. Cả dân tộc cùng chung một con đường, một lý tưởng, một ước mơ khát vọng cháy bỏng là thống nhất đất nước, đánh đuổi hết quân thù ra khỏi bờ cõi giang sơn: Bốn mươi thế kỷ cùng ra trận/Có Đảng ta đây có Bác Hồ (Theo chân Bác – Tố Hữu).

Những ngày ra trận đánh giặc là những ngày đẹp nhất, đầy tự hào thiêng liêng : Hỡi sông Hồng tiếng hát bốn nghìn năm / Tổ quốc khi nào đẹp thế này chăng ? / Chưa đâu ! Và ngay cả trong những ngày đẹp nhất / Khi Nguyễn Trãi làm thơ và đánh giặc / Nguyễn Du viết Kiều quốc gia hóa thành văn / Khi Nguyễn Huệ cưỡi voi vào cửa Bắc / Hưng Đạo diệt quân Nguyên trên sóng Bạch Đằng ( Tổ quốc khi nào đẹp thế này chăng – Chế Lan Viên ). Những câu thơ của Chế Lan Viên như gọi bao anh linh của nước nhà gấm vóc nghìn xưa cùng về quy tụ, tiếp thêm nguồn sức mạnh tràn trề cho bao người con đất Việt của ngày thời điểm ngày hôm nay đang chiến đấu hết mình để giải phóng quê nhà .Đã có biết bao câu thơ không ngần ngại nói đến cái chết, miêu tả cái chết. Nhưng những cái chết ấy sẽ làm ra sự bất tử cho Tổ quốc : Ôi Tổ quốc ta yêu tha thiết / Như mẹ cha ta, như vợ như chồng / Ôi Tổ quốc, nếu cần ta chết / Cho mỗi ngôi nhà, ngọn núi, con sông ( Sao tháng 8 – Chế Lan Viên ) .Và Anh ngã xuống đường băng Tân Sơn Nhất / Nhưng anh gượng đứng lên tì súng trên xác trực thăng / Và anh chết trong khi đang đứng bắn / Máu anh phun theo lửa đạn cầu vồng … Anh là chiến sỹ giải phóng quân / Tên anh đã thành tên quốc gia / Từ dáng đứng của anh giữa đường sân bay Tân Sơn Nhất / Tổ quốc bay lên bát ngát mùa xuân ( Dáng đứng Nước Ta – Lê Anh Xuân ). Lê Anh Xuân, tác giả của những câu thơ lộng lẫy ấy cũng là một trong nhưng thi sĩ đã mãi mãi nằm xuống trên mặt trận .Đã có biết bao nhà thơ liệt sĩ không hề trở về qua hai cuộc kháng chiến vệ quốc của dân tộc bản địa. Chỉ có những câu thơ của những anh trở lại, còn mãi và lay động lòng ta rưng rưng trong ngày ngày hôm nay cũng như tới ngàn sau : Đất nước / Ta hát mãi bài ca quốc gia / Cho tuổi thanh xuân sáng bừng lên như ngọc / Cho mắt ta nhìn tận cùng trời / Và cho chân ta đi tới cuối đất / Ôi Tổ quốc mà ta yêu quý nhất / Chúng con chiến đấu cho Người sống mãi Nước Ta ơi ( Nam Hà ) .Một trong những thông điệp quan trọng trong những bài thơ về quốc gia của thời chống Mỹ là khát vọng thống nhất Bắc Nam. Trần Vàng Sao qua thi phẩm nổi tiếng ” Bài thơ của một người yêu nước mình ” đã góp một giọng điệu thơ thật đặc biệt quan trọng. Từ những câu truyện, cụ thể rất đời thường của số phận một cá thể, ông đã đặt những tâm sự riêng tư ấy vào những trang sử đương đại của cả dân tộc bản địa. Điệp khúc “ tôi yêu quốc gia này ” lặp lại nhiều lần trong suốt bài thơ dài như niềm xúc động thấu suốt tâm can : Tôi yêu quốc gia này như vậy … / Tôi yêu quốc gia này xót xa … / Tôi yêu quốc gia này cay đắng … / Tôi yêu quốc gia này khôn nguôi … / Tôi yêu quốc gia này những buổi mai … / Như yêu cây cối trong vườn / Như yêu mẹ tôi chịu khó chịu thương … Đất nước này còn chua xót / Nên trông ngày thống nhất / Cho bên kia không gọi bên này là người miền Nam / Cho bên này không gọi bên kia là người miền Bắc / Lòng vui ngày hôm nay không thấy chật / Tôi yêu quốc gia này chân thực / Như yêu căn nhà nhỏ có mẹ của tôi / Như yêu em nụ hôn ngọt trên môi / Và yêu tôi đã biết làm người / Cứ trông quốc gia mình thống nhất .Sau năm 1975, cảm hứng quốc gia liên tục chảy tràn trong thơ những cây bút thuộc thế hệ chống Mỹ. Trường ca ” Đất nước hình tia chớp ” của Trần Mạnh Hảo Open vào đúng lúc cuộc cuộc chiến tranh biên giới nổ ra. Một trong những trích đoạn được phát đi phát lại nhiều lần nhất trên Đài Tiếng nói Nước Ta lúc ấy là chương 10 “ Mẹ sinh nhiều con trai ”. Những câu thơ vang dội hồn thiêng sông núi đã góp thêm phần thổi bùng hào khí của bao người lính trên đường ra trận : Cái dải đất giống như nàng tiên múa / Lại có hình ngọn lửa lúc cuồng phong / Lịch sử thành văn trên mình ngựa / Con trẻ mà mang áo giáp đồng / Dân tộc lạ lùng lần đầu chiến đấu / Lại cử chú bé vừa sinh cưỡi ngựa sắt xông ra / Lại cử hai người đàn bà cưỡi voi cầm giáo / Tráng sĩ mà sao phải giữ nhà ? … / Mẹ ơi, từ bất kể điểm nào trên toàn cầu / Ai cũng thấy mẹ sinh nhiều con trai / Khi quốc gia Nước Ta mang dáng hình tia chớp / Rạch chân trời một lối đến tương lai .

Nhà thơ Hoàng Nhuận Cầm trong những ngày chiến tranh biên giới cũng viết những câu thơ lay động lòng người: Sẽ còn in như dao khắc lòng tôi/ Dáng đồng đội ngã trong giờ chiến đấu/ Ngực áp sát cột biên cương đỏ máu/ Mà môi cười tha thiết – Việt Nam ơi… (Tôi không thể nào mang về cho em).

3.

Sang những năm đầu của thế kỷ 21, những cây bút thuộc thế hệ 7X, 8X liên tục viết nên những bài thơ sâu nặng về tình yêu Tổ quốc. Nhà thơ Nguyễn Phan Quế Mai trên chuyến bay từ Nước Ta sang Châu Âu, khi nghe thời sự về tình hình biển Đông đã xúc động triển khai xong bài thơ ” Tổ quốc gọi tên “. Bài thơ được nhạc sĩ Đinh Trung Cẩn phổ nhạc thành ca khúc ” Tổ quốc gọi tên mình ” đã tạo nên một làn sóng can đảm và mạnh mẽ, một sự hưởng ứng của phần đông công chúng yêu thơ và nhạc. Những câu thơ lời hát như muốn chứng minh và khẳng định, tuổi trẻ Nước Ta, mỗi con người Nước Ta chưa khi nào lạnh nhạt khi Tổ quốc lâm nguy : Chín mươi triệu người lấy thân mình chở che Tổ quốc rất linh / Để giấc ngủ trẻ thơ bình yên trong bão tố / Ngọn đuốc độc lập trên tay rực lửa / Tôi lắng nghe Tổ quốc gọi tên mình !Và một bài thơ ở đầu cuối tôi muốn nhớ tới để khép lại bài viết này là sáng tác của một cây bút thuộc thế hệ 7X – họa sỹ Đinh Vũ Hoàng Nguyên ( 1975 – 2012 ). Anh tạm biệt cuộc sống vào đúng ngày sinh nhật lần thứ 38, khi chưa kịp thấy tuyển tập của mình ra đời bạn đọc. Một trong những bài thơ nổi tiếng của anh mang tên ” Những huyết cầu Tổ quốc ” với tứ thơ xúc động lòng người : Một ngày, khi con nếm trên môi / Con sẽ thấy máu mình vị mặn / Bởi trong máu luôn có phần nước mắt / Ta hiểu căm thù, ta biết yêu thương / Con sinh ra rạng rỡ một huyết cầu / Của quốc gia bốn nghìn năm không ngủ / Để điều này lớn lên con hiểu / Bây giờ, ba phải kể cùng con.

Bài viết liên quan
0328593268
icons8-exercise-96 chat-active-icon